Tussen 2019 en 2022 deed ik onderzoek naar de onopgeloste moord op een 11-jarig meisje in een Tilburgse kerk.
De moord op Marietje Kessels is een van de beruchtste onopgeloste moordzaken van ons land. Ze was 11 jaar oud toen ze in 1900 werd verkracht en gewurgd in de Noordhoekkerk in Tilburg – die later de bijnaam Moordhoek kreeg. Ik ken haar verhaal al mijn hele leven. Mijn opa vertelde me toen ik klein was al over het trauma van zijn moeder (een vriendinnetje van Marietje destijds) en op mijn basisschool waarschuwden de leraren ons aan de hand van haar lugubere verhaal: ‘Ga nooit met vreemde mannen mee!’
Maar liep Marietje wel met een onbekende mee? Of was het juist iemand die ze goed kende en vertrouwde? Het is een kwestie die Tilburg al meer dan honderdtwintig jaar bezighoudt.
De afgelopen eeuw onderzochten meerdere journalisten, juristen en historici de zaak. Alleen stuitten zij – ondanks soms uitstekend speurwerk – op een groot probleem: ze wisten niet waar alle dossiers gebleven waren.
De Tilburgse journalist Ed Schilders, die in 1988 het boek Moordhoek. De reconstructie van de moord op Marietje Kessels in een katholieke kerk publiceerde, spoorde als eerste het dossier van de advocaat van de hoofdverdachte op; althans, wat er nog van over was. Daarnaast las hij een lading kranten en pamfletten uit die periode, kreeg hij het dagboek van de vader van Marietje onder ogen en sprak hij met nabestaanden. Maar hij had níét het strafdossier van justitie ter beschikking. Dat kon ook niet: dat lag namelijk zonder dat iemand het wist te verstoffen in een archiefkelder van een advocatenkantoor in Breda.
Pas in 2000 werd het bij toeval gevonden. Nooit had iemand de zaak onderzocht op basis van beide dossiers. En zo ontstond er bij mij een idee: wat als iemand álles wat we nu over de moord kunnen vinden bij elkaar zou leggen? Zouden we dan meer te weten komen? In de herfst van 2019 besloot ik het te proberen.
Het uitpluizen van een proces van meer dan 120 jaar geleden bleek een enorme uitdaging. Veel informatie is door de tijd heen verloren gegaan en het merendeel van het strafdossier bestaat uit getuigenverhoren waarvan ik niet wist of ze betrouwbaar waren. Om nog maar te zwijgen van de onleesbare handschriften en het soms onbegrijpbare dialect dat destijds werd gesproken. Bovendien moest ik de verklaringen lezen in de context van het Tilburg van begin 20e eeuw, waardoor ook onderzoek naar de historische en sociale achtergrond van de stad nodig was. Langzaamaan kreeg ik een scherper beeld van het verhaal én van een samenleving die de ideale voedingsbodem vormde voor een doofpotaffaire.
Na ruim 2 jaar slaagde ik erin — ondanks alle hiaten — een zo compleet mogelijk beeld te reconstrueren van wat er in en rond de Noordhoekkerk gebeurd moet zijn. De volgende stap was om die reconstructie toegankelijk te maken voor de lezer. De bronnen waren soms zo taai dat een journalistiek verhaal veel te droog zou worden. Er moest iets anders met de bronteksten worden gedaan, het moest vlotter lopen. Daarom koos ik voor een verhalende vorm, waarin ik historische bronnen, dossierinformatie en andere bewijsstukken samenbracht tot één doorlopend, helder verhaal.
In 2022 werd De zaak-Marietje Kessels gepresenteerd, een reconstructie van de gebeurtenissen rondom de moord, het onderzoek en het proces.
Foto header: Regionaal Archief Tilburg
IN DE MEDIA
Op vrijdag 17 juni 2022 publiceerde NRC een leuke recensie en op zaterdag 4 juni 2022 verscheen er een mooie recensie in Trouw.
Op 4 juni werd er eveneens een mini-interview gepubliceerd in de Mezza én werd het boek getipt in Het Parool.
Op 3 juni 2022 werd ik geïnterviewd door radio Omroep Brabant, in het programma Brabants Bont (fragment niet meer online).
Op 31 mei 2022 was ik te gast bij Tijd voor Max (fragment niet meer online).
Op 30 mei 2022 was ik te gast bij het radioprogramma Spraakmakers (KRO NCRV). (Klik op de afbeelding om het fragment te beluisteren.)
Op 31 juli 2020 vertelde ik op NPO RADIO 1 over de moord in het programma J.G.L.W (Jaren die ook Geen Lieverdjes Waren, BNN VARA). De uitzending over 1900 kun je hier terugluisteren (vanaf min 8 vertel ik over de zaak). Luister het fragment hier.
Op 28 juni 2020 was ik te gast bij KRAAK (Omroep Brabant) om over dit project te vertellen.
Liselotte van Leest 